Rhododendron stekken: De moeilijke kunst van het marcotteren in de tuin
Wat is marcotteren eigenlijk?
Stel je voor: je snijdt een stuk schors van een tak af, wikkelt het in wat vochtig mos en wacht tot er wortels groeien.
Dat is in een notendop marcotteren, of luchtafleggers maken. In plaats van een stekje af te knippen en in water te zetten, laat je het stukje tak gewoon aan de moederplant zitten terwijl het wortels maakt.
De moederplant blijft de tak van voeding en water voorzien, wat de overlevingskans enorm vergroot. Voor rhododendrons is dit vaak de beste manier om te vermeerderen. Ze zijn houtig en groeien langzaam. Een simpele stek uit de zachte top kan nogal eens mislukken.
Marcotteren is wat dat betreft de gouden standaard. Je oogst als het ware een kant-en-klare plant die al stevig geworteld is.
Het enige wat het vraagt is precisie en tijd. De techniek werkt bijna overal, maar bij rhododendrons is het soms een uitdaging vanwege het hout en de dikte van de takken. Toch is het het proberen waard, want niets gaat boven een eigen kloon van je favoriete struik.
De juiste materialen en het juiste moment
Voor je begint, zorg je dat je spullen op orde zijn. Je hebt niet veel nodig, maar de kwaliteit is wel belangrijk.
Een bot, scherp mes is essentieel. Gebruik een snoeimes van Fiskars of een goed scherp stanleymes.
- Goed vochtig veenmos (sphagnum). Geen turf, maar echt mos. Te koop bij elke betere tuinwinkel, zo'n €5,- per zak.
- Plastic folie. Je kunt speciale marcotterzakjes kopen, maar een simpel stuk plastic van de bouwmarkt werkt ook. Zorg dat het ongeveer 15 bij 15 cm is.
- Binddraad of tie-wraps. Ik gebruik graag de groene tie-wraps van €2,- per 50 stuks.
- Eventueel wat stekpoeder. Dit is een hormoonpoeder dat wortelgroei stimuleert. Een potje van €7,- gaat jaren mee.
Een bot mes maakt rafelige wonden, en dat wil je niet. Verder heb je nodig: Het juiste moment is cruciaal.
Wacht tot de ergste groeispurt voorbij is. De beste tijd is mei of juni, als de plant volop in het blad staat maar de takken al wat steviger worden. Kies een gezonde, krachtige moederplant zonder ziektes. Een tak van 1 tot 2 jaar oud is ideaal; niet te jong en zeker niet te oud.
Stap voor stap: de tak prepareren
Zoek een geschikte tak. Een rechte, sterke tak van ongeveer de dikte van een potlood of een vinger.
Pak je mes en maak een schuine insnede, zo'n 5 cm lang, net onder een bladknop.
Zaag niet door, maar snijd voorzichtig. Je haalt nu een stukje schors weg, tot op het hout. Zorg dat je de witte laag (het cambium) blootlegt.
Dit is de plek waar de wortels zullen groeien. Laat het stukje eventjes open liggen.
De wond mag een beetje opdrogen, anders rotten het mos en de wortels weg. Als je stekpoeder gebruikt, dip je de blootgelegde plek nu in het poeder. Schud het overtollige eraf. Je hebt maar een heel klein beetje nodig.
Dit poeder vertelt de plant: 'hier moeten wortels komen!' Wil je liever pioenrozen vermeerderen door wortelstokken te delen? Maak dan je mos nat.
Niet drijfnat, maar vochtig. Knijp het uit zodat het niet drupt. Vul je plastic folie met een laagje van ongeveer 3 cm vochtig mos.
Leg de insneding precies in het midden van het mos. Vouw het plastic eromheen, als een worstje.
Zorg dat het mos overal goed aansluit tegen de wond. Vouw de uiteinden van het plastic dicht en bind het vast met de tie-wraps of binddraad. Zorg dat het goed luchtdicht is.
Lucht die bij de wond komt, zorgt ervoor dat de wortelknoppen uitdrogen. De bovenkant van het folie kun je iets openlaten of dichtknijpen, zolang het water er maar niet in kan lopen.
De wachtperiode en het oogsten
Nu begint het wachten. De moederplant doet het werk.
Zorg dat de plant voldoende water krijgt, vooral in droge zomers. Wil je ook eens hibiscus vermeerderen met zachte stekken? Controleer dan ook bij die planten af en toe of het mos nog vochtig is.
Je kunt door het plastic heen kijken. Na een week of 6 tot 10 zou je de eerste witte worteltjes door het mos moeten zien groeien. Een prachtig gezicht. Als je een redelijk netwerk van wortels ziet, is het tijd om te oogsten.
Snijd de tak net boven het marcotter-stuk door. Verwijder voorzichtig het plastic. Je kunt de wortels nu inpoten. Gebruik een zuurminnende potgrond, speciaal voor rhododendrons en azalea's (merk als Pokon of DCM, circa €8,- per 20 liter).
De pasgeknipte plant is nog kwetsbaar. Zet hem in een pot en zet deze op een beschutte, schaduwrijke plek.
Geef regelmatig water, maar geen natte voeten. Na een jaar of twee kan de jonge rhododendron, als hij goed gegroeid is, naar de volle grond.
Alternatieven: stekken en de prijs van geduld
Als marcotteren te bewerkelijk lijkt, is stekken een optie. Wil je bijvoorbeeld lavendel vermeerderen via halfverhoute stekken? Knip dan in juli een stuk jonge, halfhoutse tak van ongeveer 10 cm.
Verwijder de onderste bladeren en dip de onderkant in stekpoeder. Zet de stek in een potje met stekgrond (€3,- per liter).
Zorg voor een hoge luchtvochtigheid, bijvoorbeeld met een doorzichtige plastic zak erover. Dit is een stuk goedkoper (materiaal kost minder dan €10,-), maar de slagingskans ligt beduidend lager dan bij marcotteren. De prijs van een nieuwe rhododendron in het tuincentrum?
Die begint bij €15,- voor een kleintje, maar een volwassen exemplaar van een exclusieve soort kan makkelijk €120,- tot €250,- kosten. Als je een plant van die grootte wilt vermeerderen, is marcotteren de enige serieuze optie. Je investeert wat tijd, maar bespaart honderden euros. Een variant is het werken met 'houtstekken' in de winter.
Dit is een techniek waarbij je in het dormante seizoen dikke stukken hout (10-15 cm) afsnijdt en deze in een koude bak of kas onder grond zet.
Dit is de methode voor de echte doorzetter, met een lange adem van wel 2 jaar.
Praktische tips voor succes
Als het misgaat, probeer het gewoon opnieuw. Tuinieren is leren door doen.
De grootste valkuil is uitdroging. Zorg dat het mos vochtig blijft, maar niet drijfnat.
Te veel water verstikt de wortels en zorgt voor rotting. Controleer de plant na het marcotteren extra.
Een plant onder stress heeft nu extra aandacht nodig. Gebruik niet te dunne takken. Een tak van 1 cm dikte is ideaal.
Dunner is te fragiel, dikker duurt eeuwen voordat er wortels zijn. Wees voorzichtig bij het schorsen. Je wilt de hoofdnerf van de tak niet raken, dat is de levensader. Als je meerdere planten wilt, doe er dan een paar.
De slagingskans is nooit 100%. Door er 3 of 4 te doen, vergroot je de kans op een nieuwe plant aanzienlijk.
Zelfs met een slagingspercentage van 50% heb je straks weer een prachtige aanwinst voor je tuin. En het allerbelangrijkste: geniet van het proces. Er is iets magisch aan het zien groeien van wortels aan een tak die nog aan een moederplant vastzit.