Winterstekken: De uitdaging van weinig licht en droge CV-lucht
Stekken in de winter voelt soms als tegen de stroom inzwemmen. Je planten groeien minder hard, het licht is schaars en de verwarming zorgt voor een droge lucht. Toch is het perfect te doen.
Met een paar slimme aanpassingen zet je in de koudste maanden gewoon nieuwe plantjes op poten.
Geen stress, maar een leuke uitdaging. Je hebt er alleen wat basiskennis en de juiste spullen voor nodig. Laten we meteen de diepte in duiken.
Wat is winterstekken en waarom doe je het?
Winterstekken betekent dat je stekjes maakt in de maanden november tot en met maart. Normaal doe je dit in het voorjaar, maar sommige planten kun je het hele jaar door stekken. Je neemt een stukje stengel of blad en zet het in water of aarde.
De truc is om de omstandigheden na te bootsen die een stekje in de lente normaal krijgt: vocht, warmte en licht.
Waarom zou je dit in de winter doen? Ten eerste ben je in de zomer meteen voorbereid.
Je hebt dan al volop jonge plantjes klaar. Ten tweede is het een perfecte tijd om te oefenen. Er groeit minder snel onkruid en je hebt meer tijd.
En ten derde: sommige planten, zoals de vijgenboom of de olijf, doen het beter als je ze in de rustfase stek.
De grootste uitdagingen zijn het gebrek aan licht en de droge lucht door de centrale verwarming. Een stekje heeft water nodig, maar verdampt sneller in een warme kamer. En zonder genoeg licht kan het niet goed wortelen. Met de juiste aanpak los je dit op.
De kern: licht, vocht en temperatuur
Licht is de motor van een stekje. In de winter is de zon zwak en kort.
Een stekje op een vensterbank aan de noordkant heeft niets te zoeken. Zet ze op het zuiden of westen. Is dat niet genoeg?
Dan is een groeilamp een uitkomst. Een simpele LED groeilamp van 40 watt kost ongeveer €25 tot €40.
Hang hem op 15 tot 20 centimeter boven de stekjes. Zet hem aan voor 12 tot 16 uur per dag. Geen zin in een lamp?
Kies dan voor sterke planten die weinig licht nodig hebben, zoals de sanseveria of de epipremnum. De droge CV-lucht is een stille moordenaar voor stekjes.
Ze verliezen vocht via de bladeren en de potgrond droogt sneller op.
Een luchtbevochtiger helpt, maar hoeft niet duur te zijn. Een simpele ultrasone bevochtiger van merken zoals Levoit of Xiaomi kost tussen de €30 en €60. Zet hem op 50 tot 60 procent luchtvochtigheid. Geen zin in een apparaat?
Zet een bakje water op de verwarming of leg natte hydrokorrels in de schaal van je stekbak. Zo verdampt het langzaam.
De temperatuur moet stabiel zijn. Een stekje wil niet te koud, maar ook niet te heet. Een plekje bij de verwarming is te droog.
Zet ze liever op een tafel verder weg, waar het rond de 18 tot 20 graden is. Geen tocht, geen koude ruiten. Een thermometer van €10 helpt je om de temperatuur in de gaten te houden.
Materialen en methoden: wat heb je nodig?
Je hebt maar weinig spullen nodig om te starten. Een scherp mes of snoeischaar, schoon water, stekpoeder en potgrond.
Voor de winter is een stekbak met een deksel ideaal, zeker als je buitenstruiken via winterstek wilt vermeerderen. Die houdt de vochtigheid vast.
Een bak van 20x30 cm kost ongeveer €10 tot €15. Vul hem met stekgrond, bijvoorbeeld van Pokon of Ecostyle. Dit is luchtiger dan normale potgrond en voorkomt dat je stekje verrot.
Er zijn twee hoofdmethoden: in water en in aarde. In water is makkelijk en je ziet de wortels groeien.
Vul een glas met lauw water, zet de stek erin en zet het op een lichte plek. Vervang het water elke week. Dit werkt goed voor snelle stekkers zoals de monstera, philodendron en de ZZ-plant. In aarde is beter voor winterstekken die langer nodig hebben, zoals een roos of een vijg.
De potgrond houdt vocht langer vast en geeft stabiliteit. Stekpoeder is een hulpmiddel dat je helpt sneller wortels te vormen.
Je doopt de snijrand van de stek in het poeder en dan in water of aarde. Een potje stekpoeder kost €5 tot €10. Het is niet altijd nodig, maar in de winter geeft het net een boost.
- Monstera deliciosa
- Philodendron ‘Birkin’
- Pothos (epipremnum)
- Ficus elastica
- Sanseveria
Let op dat je geen te dikke laag gebruikt, dat verstikt de stek. Een specifieke tip voor de winter: voorkom dat je stekjes gaan rekken door de juiste plant te kiezen.
Vetplanten en cacteën stekken het beste in de lente of zomer. Ze rusten nu en rotten snel. Kies voor groene, groeikrachtige planten zoals: soorten die in de winter goed wortelen. Deze soorten doen het goed bij minder licht en zijn sterker tegen droogte.
Prijsindicaties en varianten
Je kunt het zo duur maken als je wilt. Een basissteksetje kost niet veel.
Een stekbak, een potje stekpoeder en een zak stekgrond ben je ongeveer €20 tot €25 kwijt. Daar kun je makkelijk 20 tot 30 stekjes mee maken.
Een groeilamp van 40 watt met een timer kost tussen de €25 en €40. Een luchtbevochtiger van €30 tot €60 is een eenmalige investering die je ook voor je andere planten kunt gebruiken. Wil je professioneler aan de slag? Dan zijn er speciale propagators.
Een propagator is een bak met een verwarmingsmat eronder. Die zorgt voor een constante bodemtemperatuur van 22 tot 24 graden, ideaal voor winterstekken.
Een model van het merk Superroot kost rond de €50 tot €70. De mat alleen is al verkrijgbaar vanaf €30. Dit is vooral handig als je veel stekjes maakt of langzame soorten wilt stekken, zoals olijfbomen of citrus.
Er zijn ook verschillen in potgrond. Standaard potgrond is vaak te zwaar en vochtvasthoudend.
Kies voor stekgrond met perliet of vermiculiet. Die grond kost ongeveer €5 voor 10 liter.
Het zorgt voor luchtigheid en voorkomt wortelrot. Wil je geen grond gebruiken? Dan is hydroponics een optie.
Een simpele hydroponic stekbeker van 5 cm diameter kost €2 per stuk. Je zet de stek in een netje met hydrokorrels en water. Dit werkt goed voor waterstekken die je later wilt oppotten.
Praktische tips voor succes
Een goede voorbereiding is het halve werk. Snijd je stek af met een scherp mes.
Maak een schuine snede van ongeveer 5 tot 10 cm. Verwijder de onderste bladeren zodat ze niet in het water of de aarde komen. Zet de stek direct in water of potgrond.
Wacht niet, want de stek droogt uit. Gebruik een plastic zak of een stekbak met deksel om de vochtigheid hoog te houden.
Zet de bak op een lichte plek, maar niet in direct zonlicht.
Direct zon verbrandt de stekjes. Een plekje bij een raam op het zuiden is ideaal. Zet de bak niet te dicht op de ruiten, want die kunnen koud zijn. Controleer elke dag of de grond nog vochtig is.
Spuit indien nodig wat water bij. Geef geen extra mest in de winter.
Een stekje heeft geen wortels en kan de mest niet opnemen. Wacht tot de eerste wortels verschijnen, meestal na 4 tot 8 weken. Daarna kun je voorzichtig beginnen met een half-sterke meststof, zoals Pokon Bio Plantenstek.
Let op tekenen van problemen. Gele bladeren? Te veel water of te weinig licht. Zachte stengels?
Te koud of te nat. Witte schimmel? Te vochtig, laat de bak even openstaan. Pas je aanpak aan per plant.
Een monstera stek sneller wortels dan een ficus. Wees geduldig. Als de wortels 3 tot 5 cm lang zijn, mag de stek overgepot worden.
Gebruik een pot die net iets groter is dan de kluit, bijvoorbeeld een 9 cm pot. Zet de plant op een lichte plek en geef langzaam meer water. Zo groeit je stekje uit tot een volwaardige plant.