Kiwi planten vermeerderen: Heb je een mannetje of vrouwtje nodig?
Je staat in de tuin, je hebt een prachtige kiwi-plant die al een paar jaar meegaat, en je vraagt je af: kan ik hier meer van maken? Misschien wil je een vriend blij maken met een stekje, of gewoon je eigen oogst vergroten.
Het antwoord op de vraag of je een mannetje en een vrouwtje nodig hebt, hangt af van welke kiwi-soort je in de grond hebt zitten. Laten we dit samen uitzoeken, zonder ingewikkelde wetenschap.
Wat betekent mannetje of vrouwtje bij kiwi's?
Veel mensen denken dat elke kiwi-plant zomaar fruit geeft, maar dat is niet altijd zo.
De meeste kiwi-soorten die we in Nederland en België in de tuin zetten, zijn 'tweehuizig'. Dat betekent dat je aparte mannetjes- en vrouwtjesplanten nodig hebt om vruchten te krijgen. De mannelijke plant stuift de vrouwelijke stuifmeel aan, en pas dan ontstaan er kiwi's. Er zijn ook 'eenhuizige' kiwi's, zoals de Actinidia arguta (de mini-kiwi of hardy kiwi).
Bij deze soort heeft één plant zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen. Je kunt dus met één plant al vruchten krijgen, al is de oogst vaak wel iets beter als je twee verschillende planten combineert.
De klassieke grotere kiwi (Actinidia deliciosa) is bijna altijd tweehuizig. Waarom is dit belangrijk?
Omdat je anders jarenlang een mooie groene plant in de tuin hebt staan die nooit één vrucht geeft. Je wilt niet na drie jaar teleurgesteld worden. Bij de aanschaf van je kiwi-plant check je dus altijd even het etiket.
Hoe herken je een mannetje of een vrouwtje?
Bij tuincentra zoals GroenRijk of Intratuin staat dit vaak duidelijk vermeld, maar vraag het gerust na. De bloemen zijn je beste gids.
Een mannelijke bloem heeft veel meeldraden met stuifmeel erop, maar geen vruchtbeginsel. Een vrouwelijke bloem heeft een duidelijk, klein vruchtbeginsel in het midden, soms omringd door meeldraden die geen stuifmeel geven. De bloemen van de Actinidia deliciosa (de gewone kiwi) zijn groot en roomwit tot geelachtig.
Bij de mini-kiwi (arguta) zijn de bloemen kleiner en wit, en vaak geurig.
Je kunt ze makkelijk met het blote oog zien. De mannelijke plant produceert meer bloemen en stuift vaak langer.
De vrouwelijke plant heeft minder bloemen, maar elk bloempje heeft dat kleine vruchtbeginsel.
Een vergrootglas helpt, maar meestal zie je het verschil zonder. Een praktische tip: koop je planten in het voorjaar als ze net bloeien. Dan kun je het geslacht direct zien. Bij webshops zoals bol.com of tuinplantenwinkel.nl staat de soort en het geslacht meestal in de beschrijving. Let op: een mannelijke plant kost vaak €15-€25, een vrouwelijke €20-€30, afhankelijk van de grootte.
Waarom vermeerderen van kiwi's?
Je kiwi vermeerderen is leuk en voordelig. Een nieuwe plant uit zaad kan 5-7 jaar duren voordat ie vrucht draagt, maar een stekje van een volwassen plant is sneller.
Je kunt een stekje van een mannelijke plant nemen om een nieuwe bestuiver te maken, of van een vrouwelijke om meer vruchtdragers te kweken.
Stekken werkt het beste in het vroege voorjaar (maart-april) of in de nazomer (augustus). Dan is de plant actief groeiend en hecht de stek sneller. Je kunt ook 's winters enten, maar dat is voor gevorderden.
Voor beginners is stekken met zachte stekken of halfhoutse stekken het makkelijkst. Vermeerderen is handig als je een mooie variëteit hebt, zoals 'Hayward' (vrouwelijk) of 'Tomuri' (mannelijk).
Materialen en kosten voor stekken
Je wilt die kwaliteit behouden. Passievrucht kweken uit zaad geeft namelijk variatie: de nieuwe plant kan heel anders zijn. Met stekken blijft de moederplant identiek. Je hebt niet veel nodig.
Een scherp mes of snoeischaar, stekpoeder (wortelstimulator), potgrond en potten van ongeveer 12 cm doorsnee. Probeer ook eens rozemarijn vermeerderen van een takje uit de supermarkt voor een leuk resultaat.
Een stekpoeder zoals van DCM of Pokon kost €5-€10 bij tuincentra. Gebruik luchtige potgrond, bijvoorbeeld van ECOstyle of Lumbricus, rond de €8 per zak van 20 liter. Je kunt ook stekbakken met turfpotten kopen, ongeveer €10-€15 per set.
Voor een kas-achtige omgeving kun je een stekdoos met deksel nemen, rond €20. Zorg dat je schoon materiaal gebruikt om ziektes te voorkomen.
Stappenplan: kiwi stekken van zachte stekken
Zachte stekken zijn jonge, nog groene scheuten van dit jaar. Ze wortelen snel, maar zijn gevoeliger voor uitdroging.
- Snoei een stuk jonge scheut van 10-15 cm lang. Snijd onder een bladknop schuin af.
- Verwijder de onderste bladeren, laat alleen de bovenste 2-3 bladeren zitten.
- Dip de onderkant in stekpoeder (wrijf het zachtjes in).
- Zet de stek in een potje met vochtige potgrond. Druk aan.
- Dek af met een transparant deksel of plastic zak om vocht vast te houden. Zet op een lichte plek, maar niet in direct zonlicht.
Doe dit in het voorjaar, als de plant net uitloopt. Kies een gezonde, sterke moederplant.
Houd de grond vochtig, niet drijfnat. Binnen 4-6 weken zie je wortels. De temperatuur moet rond de 20-22°C zijn.
Verzorging na het stekken
Een warmtematje van €15-€20 kan helpen als het koud is. Geef water met een fijne sproeier.
Te veel water geeft schimmel. Controleer elke dag of de potgrond nog vochtig is. Na 2 maanden kun je de stek overpotten in een grotere pot, bijvoorbeeld 15-20 cm doorsnee. Gebruik dezelfde potgrond, maar voeg wat extra perlite toe (€5 per zak) voor drainage.
Laat de jonge plant eerst binnenshuis of onder glas wennen. Na de vorstperiode (rond half mei) kun je hem buiten zetten, maar bescherm hem tegen felle zon en wind.
Gebruik eventueel een plantensteun van €3-€5.
Halfhoutse stekken: een andere optie
Halfhoutse stekken zijn wat harder, van half verhout hout. Dit doe je in augustus of september.
Ze zijn sterker dan zachte stekken, maar wortelen langzamer. Ideaal voor kiwi's die al wat ouder zijn.
Snijd stukken van 15-20 cm, met 3-4 knopen. Verwijder de onderste bladeren en dip in stekpoeder. Zet ze in een pot of bak met zand-achtige grond (meng potgrond met zand). Wil je liever knoflook planten en vermeerderen? Dek af en zet op een lichte, koele plek (15-18°C).
Wortelen kan 6-8 weken duren. Voor mini-kiwi's (arguta) werken halfhoutse stekken prima.
Ze zijn minder gevoelig dan zachte stekken. Kosten zijn hetzelfde als hierboven. Enten is geavanceerder: je zet een stekje op een onderstam.
Enten als alternatief
Dit doe je als je al een jonge kiwi-plant hebt. Gebruik een onderstam van Actinidia arguta, die sterker is tegen kou.
Een entset kost €10-€15 bij gespecialiseerde kwekers. Dit is voor gevorderden, maar als je van puzzelen houdt, probeer het eens.
Enten geeft sneller vrucht, maar vereist oefening. Begin met stekken, dan kom je er vanzelf.
Praktische tips voor succes
- Kies de juiste soort: voor koude gebieden neem je arguta (mini-kiwi), voor mildere streken deliciosa.
- Combineer altijd een mannetje en een vrouwtje voor vruchten. Bij arguta volstaat één plant, maar twee geven meer.
- Bewaar stekken niet te lang. Ze drogen snel uit. Werk direct na het snijden.
- Gebruik scherp gereedschap. Een bot mes beschadigt de stek.
- Let op ziektes: meeldauw kan voorkomen. Behandel met natuurlijk middel zoals zwavel (€10) van DCM.
Verwacht niet direct oogst. Een gestekte kiwi plant geeft na 2-3 jaar vruchten, als je een mannetje en vrouwtje combineert.
De eerste jaren kun je snoeien om de plant te vormen. Snoeien doe je in de winter, wanneer de plant rust. Prijzen van volwassen kiwi-planten: €25-€40 voor een vrouwelijke, €20-€30 voor een mannelijke. Een stekje zelf kweken kost bijna niets, alleen wat materiaal.
Het is een leuke hobby voor tuiniers die van stekken houden. Als je kiwi's in potten kweekt, zorg dan voor een pot van minimaal 30 cm doorsnee.
Gebruik een stevige potgrond met extra voedingsstoffen, zoals van Plantura (€12 per zak).
Zet de pot op een zonnige plek, maar bescherm tegen harde wind. Geniet van het proces. Kiwi's vermeerderen is een manier om je tuin uit te breiden zonder veel geld uit te geven. Of je nu een mannetje of vrouwtje nodig hebt, hangt af van je doel: vruchten of gewoon een groene tuin. Veel succes!